Projekt Pawła Althamera, “Wspólna sprawa” w Brukseli

Dwadzieścia lat temu upadł komunizm w Europie Środkowej. To właśnie w Polsce dokonała się przemiana, która wpłyna na losy Europy. 4 czerwca w Brukseli, chcemy przypomnieć o znaczeniu wydarzeń z przed 20 lat. Projekt Pawła Althamera Wspólna sprawa będzie jednym z najciekawszych wydarzeń realizowanych w ramach obchodów 20. Rocznicy Odzyskania Wolności i Upadku Komunizmu w Europie Środkowej. To wyjątkowe przedsięwzięcie zarówno w kontekście artystycznym, jak i społecznym.

Wspólna sprawa to dokumentowane działania grupowe, rzeźba społeczna, realizowana w konwencji fantastyczno-naukowej. Projekt artystyczny łączący w sobie działania w przestrzeni publicznej z aspektami społecznymi: kwestiami wykluczenia związanego z procesem transformacji systemowej, a zarazem samoorganizacji i oddolnej inicjatywy, które mogą zmieniać świat i tworzyć przyszłości, i szerzej z ideałami wolności i solidarności.

4 czerwca o godz. 10.05 na lotnisku w Brukseli wyląduje po raz pierwszy w historii złoty Boeing 737 PLL LOT, pomalowany według projektu polskiego artysty, z astronautami w złotych kombinezonach na pokładzie. Pasażerami samolotu będą głównie mieszkańcy osiedla Bródno – Podgrodzie, sąsiedzi Pawła Althamera. Uczestnicy wydarzenia, prawie dwieście osób, weźmie udział w działaniach w przestrzeni publicznej, eksplorując stolicę Unii Europejskiej. Ich pierwszym przystankiem będą tereny Expo ’58, obszar reprezentujący świat w jego całej złożoności i jednocześnie sprowadzony do elementarnej cząstki. Górujący nad narodowymi pawilonami model atomu stanie się punktem wyjścia do wizyty w Parlamencie Europejskim – kolejnym miejscu przypominającym o płynności, wielowymiarowości i przekraczaniu granic. Złoty kolor samolotu oraz kostiumów uczestników symbolizuje komunikację, wiedzę i harmonię, dążenie do przemiany i do lepszej przyszłości.

Projekt Althamera komunikuje się z ludźmi „na żywo” zachęcając do interakcji, włączenia się w działania i proces tworzenia. Wspólna sprawa skierowana jest do szerokiej grupy odbiorców. Zarówno do tych, którzy interesuję się sztuką współczesną, jak i do przypadkowych przechodniów, mieszkańców Brukseli. Miejsce realizacji nie jest przypadkowe – stolica zjednoczonej Europy, kontynentu, który jeszcze dwadzieścia lat temu wydawał się podzielony na zawsze. W tym kontekście akcja artystyczna może stać się impulsem do przypomnienia o zmianach, które dokonały się w Polsce i wpłyny na historię Europy Środkowej.

Włączenie projektu Pawła Althamera w program obchodów 20. Rocznicy Odzyskania Wolności i Upadku Komunizmu w Europie Środkowej pokazuje, że można świętować doniosłe i ważne rocznice poprzez sztukę współczesną i działania społeczne. Jest także zupełnie nowatorskim sposobem zwrócenia uwagi na Polskę i jej historię.

Prace Pawła Althamera, niemal od początku jego artystycznej praktyki, oscylują z różnym natężeniem między biegunami rzeźby figuralnej a kolektywnymi działaniami, angażującymi do procesu twórczego innych. Zapraszając do współpracy różne grupy społeczne – „Bródno 2000”, “Prisoners”, Muenster (2002), „Bad Kids” (2004), “Fruhling”, Kassel (2009) – artysta stawia, charakterystyczne dla zjawisk w sztuce ostatniej dekady, pytanie o pozycję i status twórcy. Sposób, w jaki eksploruje pojęcie „partycypacji” wydaje się być ściśle związany ze społecznym potencjałem, jaki niosą jego projekty. Artysta stwarza ramy, propozycje, wobec których zaproszeni do udziału definiują swoją tożsamość. 
W projekcie „Wspólna sprawa” Althamer nawiązuje do tych wątków swojej twórczości, w których testuje formy postrzegania rzeczywistości oraz komunikacji interpersonalnej. Artysta odwołuje się do głęboko humanistycznej idei uwrażliwienia na codzienność, świadomej i aktywnej percepcji otoczenia, możliwości projektowania własnej przyszłości.
Uczestnicy akcji – mieszkańcy warszawskiego osiedla, na którym mieszka artysta – pojawiają się w różnych lokalizacjach w niezwykłych, złotych kostiumach. Wspólne działania zmierzają do przekroczenia mentalnych barier, ale również fizycznych granic. Poza spotkaniami osadzonymi w codziennej rzeczywistości, uczestnicy odbywają podróże niosące ze sobą nowe możliwości i niecodzienne doświadczenia. Ubrani w fantastyczne skafandry poruszają się na granicy dwóch światów: tego oswojonego oraz nowego, będącego często projekcją ich wyobrażeń. Owy świat oswojony to często nieatrakcyjna przestrzeń szarego blokowiska. Uczestniczy są „zwykłymi” ludźmi, wykonującymi „przeciętne” zawody, są „sąsiadami z naprzeciwka”. „Wspólna sprawa” pozwala im „wyjść z cienia”, pokazać się w nieznanej im przestrzeni publicznej. To dla nich Inny świat, wypełniony ludźmi komunikującymi się w obcym języku. Ale to właśnie w tym świecie stają się widzialni. Więcej – stają w centrum uwagi, wzbudzając zainteresowanie dosłownie wszystkich.
W tym kontekście projekt Pawła Althamera można postrzegać jako „rzeźbę społeczną”. Rzeźba – materialny obiekt – zostaje zamieniona we wspólne doświadczenie, proces nastawiony na zmianę w głębokich rejestrach codziennych przyzwyczajeń. Artystycznemu przekształceniu nie ulega fizyczny przedmiot, ale sam człowiek –  świadomość, mentalne nawyki. Jednocześnie wokół “Wspólnej sprawy” spotykają się i integrują różne grupy społeczne; ludzie, których codzienne realia nie przenikają się wzajemnie, niejednokrotnie wykluczeni ze społecznych i kulturowych rytuałów. Symboliczne przekroczenie granic zachodzi, więc na wielu poziomach.